نفقه به معنی هزینههای زندگی زن است که به عهده مرد بوده و باید توسط او پرداخت شود. میزان نفقه به موارد مختلفی مانند شرایط زندگی زن و هزینههای او بستگی دارد. در برخی شرایط هم نفقه به زن تعلق نمیگیرد و مرد از پرداخت آن معاف خواهد شد. در این مقاله به بررسی این شرایط میپردازیم و خواهیم گفت که مهریه در چه صورت به زن تعلق نمیگیرد. برای دانستن پاسخ این سوال و کسب اطلاعات تکمیلی در خصوص نفقه تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.
نفقه چیست؟
طبق تعریف قانون مدنی، نفقه به هزینههای زندگی زن و هزینههای برطرف کردن نیازهای متعارف وی متناسب با موقعیت فردی و اجتماعی او است. این هزینه شامل تامین نیازهایی مانند خوراک، پوشاک، مسکن و خدمات بهداشتی و درمانی زوجه میشود. از آنجا که تامین نیازهای مادی و معنوی زوجه به عهده شوهر اوست، شوهر موظف به پرداخت نفقه است. نفقه با هدف تامین رفاه زندگی زوجه تعیین شده است تا وی بتواند با خیال آسوده به انجام وظایف زناشویی خود بپردازد.
لازم به ذکر است در صورتی که زوجه به دلیل ناتوانیهای مختلف و یا بیماری به پرستار نیاز داشته باشد، تامین این هزینه و استخدام پرستار به عهده شوهر میباشد. نفقه مانند مهریه حق زن است و در ماده 1107 قانون مدنی کاملا واضح و شفاف مورد بررسی قرار گرفته است.
انواع نفقه
نفقه به دو دسته نفقه زوجه و نفقه فرزندان تقسیم میشود. در هر دو نوع، نفقه به میزان هزینههای زندگی زوجه یا فرزند، اطلاق میشود که جزو وظایف مرد است. نفقه زمانی معنی پیدا میکند که رابطه میان افراد مشخص گردد. به بیان دیگر، نفقه زمانی به زن تعلق میگیرد که رابطه زوجیتی میان زن و شوهر برقرار باشد. بنابراین، نفقه پس از جاری شدن صیغه عقد معنا پیدا میکند و زوجه صاحب این حق خواهد شد. با به دنیا آمدن فرزندان و ایجاد رابطه فرزندی هم نفقه فرزندان به عهده مرد قرار خواهد گرفت.
میزان نفقه به هزینههای زن و فرزندان و شرایط آنها وابسته است. از طرف دیگر، نفقه به تواناییهای مالی مرد هم بستگی دارد؛ در صورتی که مرد با وجود تلاشهای متعدد نتواند از عهده هزینههای زندگی فرزندان برآید، به عنوان شخص معسر و ناتوان شناخته میشود.
نفقه زن چقدر است؟
نفقه هزینهای است که میزان مشخصی ندارد و مقدار آن برای زنان مختلف، متفاوت است. میزان نفقه توسط کارشناسان رسمی دادگستری و با در نظر گرفتن موارد مختلفی مانند موقعیت مالی زن و سطح زندگی اجتماعی وی، تعیین میگردد. در قانون مدنی، مبلغی برای نفقه زن تعریف نشده است و این موضوع به بررسی شرایط بستگی دارد.
نفقه زن خانهدار: در قانون به نفقه برای زن خانهدار اشاره نشده است؛ اما، کارشناسان با توجه به مسائلی مانند تحصیلات، وضعیت اقتصادی همسر و حتی شرایط اقتصادی خانواده وی، میزان دقیق نفقه را تعیین میکنند. طبیعتا نفقه یک زن تحصیلکرده که دارای مدرک دانشگاهی است با یک زن دیپلم یا بیسواد، متفاوت است.
نفقه زن شاغل: موضوع مهم و حائز اهمیتی که در خصوص نفقه وجود دارد، این است که، حتی در صورت شاغل بودن زن هم، نفقه به وی تعلق خواهد گرفت؛ زیرا تامین هزینههای زوجه تحت هر شرایطی با مرد است. در حالت شاغل بودن زن هم، میزان نفقه او بر اساس نیازهای وی و همچنین سطح زندگی او تعیین میگردد. در حالت کلی، قاضی محل زندگی زوجه، هزینههای ماهانه و درآمد وی را در نظر گرفته و هزینهای را به عنوان نفقه تعیین خواهد کرد. اگر زوجین نسبت به میزان نفقه به توافق رسیده باشند هم، دادگاه نفقه مورد توافق را خواهد پذیرفت.
نفقه در چه صورت به زن تعلق نمیگیرد؟
با وجود اینکه نفقه حق زن است و باید به وی پرداخت شود، در برخی از موارد هم این حق از زوج سلب میگردد. یکی از شرایطی که نفقه به زن تعلق نمیگیرد، زمانی است که زن از همسر خود تمکین نکند. نفقه تنها در عقد دائم مطرح است و تمکین هم از وظایف زن است در صورتی که به دادگاه ثابت شود، زن از همسر خود تمکین نکرده است، مرد هم وظیفهای برای پرداخت نفقه ندارد. چه در دوران زندگی مشترک و چه در دوران بعد از طلاق که عده نامیده میشود، اگر زن از همسر خود تمکین نکند و طلاق به دلیل عدم تمکین وی اتفاق افتاده باشد، نفقهای به زوجه تعلق نخواهد گرفت.
اگر زن بدون اجازه همسر از خانه خارج شده و بدون دلیل موجه مانند کتک زدن همسر و یا عدم امنیت جانی، منزل را ترک کند، شامل نافرمانی شده و در این دوران هم نفقه نخواهد داشت. یکی دیگر از شرایط قطع نفقه، فوت مرد و باردار نبودن زن است؛ در واقع میتوان گفت، اگر مردی فوت کند و همسر او باردار باشد، نفقه او به عهده مرد است و باید از اموال وی پرداخت شود. در صورتی که در هنگام مرگ شوهر، زن باردار نباشد، پس از آن نفقه ندارد و تنها سهم او از دارایی شوهر همان میزان ارثی است که به او تعلق میگیرد.
در صورتی که زن بدون دلیل موجه در خانه همسر، سکونت نداشته باشد، شریط را برای عدم پرداخت نفقه توسط زوج، فراهم کرده است. یک نکته مهم در مورد نفقه این است که زن قادر است با استفاده از حق حبس تا زمانی که مهریه خود را دریافت نکرده است، از همسر خود تمکین نکند و مستحق نفقه هم باشد.
| شرایط عدم تعلق نفقه به زوجه | توضیحات |
| عدم تمکین (ناسازگاری عمدی) | اگر زن بدون دلیل موجه از انجام وظایف زناشویی خودداری کند، نفقه به او تعلق نمیگیرد. |
| ترک منزل بدون اجازه شوهر | اگر زن بدون عذر موجه و رضایت شوهر، خانه را ترک کند، حق نفقه ساقط میشود. |
| اشتغال بدون رضایت شوهر (در برخی موارد) | اگر کار زن با شأن خانوادگی یا رضایت شوهر مغایرت داشته باشد، ممکن است نفقه تعلق نگیرد. |
| عدم اقامت در منزل تعیینشده توسط شوهر | اگر زن از زندگی در خانهای که شوهر تهیه کرده امتناع کند، نفقه به او تعلق نمیگیرد. |
نحوه درخواست نفقه از طریق دادگاه خانواده
در صورتی که زوج، نفقه زن را پرداخت نکند، زن میتواند از طرق مختلف برای دریافت حقوق خود اقدام کند. یکی از راههای مطالبه نفقه، مراجعه به دادگاه خانواده است که در این حالت لازم است زوجه دادخواستی مبنی بر دریافت نفقه تنظیم کند و به دادگاه خانواده تقدیم نماید. برای طرح این درخواست مدارک هویتی زوجه و سند ازدواج موردنیاز است که باید برای کمک به دادگاه در صدور حکم متناسب، ارائه شود.
دادخواست تنظیم شده از طریق دفتر خدمات قضایی ثبت شده و بعد از ارسال به مرجع صالح که همان دادگاه خانواده است، ارجاع داده خواهد شد. در جلسه دادگاه، قاضی اظهارات زوجین و شهود آنها و همچنین مدارک و مستندات ارائه شده را مورد بررسی قرار میدهد. در صورتی که شرایط عدم تعلق مهریه وجود نداشته باشد، قاضی حکم پرداخت نفقه را صادر خواهد کرد. سپس میزان نفقه توسط کارشناسان دادگستری و با در نظر گرفتن شرایط زوجه، تعیین خواهد شد.
“اگر زن از مرد تمکین کند، به او نفقه تعلق میگیرد. اما اگر زن از مرد تمکین نکند و دلیل موجهی برای عدم تمکین ارائه ندهد، مستحق نفقه نخواهد بود و این موضوع باعث میشود که مرد از پرداخت نفقه معاف شود.”
“If the wife obeys her husband, she is entitled to receive alimony. However, if she refuses to comply without providing a valid justification, she is not eligible for alimony, and the husband is exempt from its payment.”
(azvakilbepors.com 2024)
درخواست نفقه از طریق دادگاه کیفری
ممکن است زوج بنا به دلایل مختلف از پرداخت نفقه زوجه، خودداری کند. در این شرایط زن این حق را دارد که یک شکایت کیفری را بر علیه همسر خود تنظیم نماید و آن را از طیق دادگاه کیفری مورد پیگیری قرار دهد تا بتواند حقوق خود را دریافت کند. در این حالت، زوجه باید شکوائیهای را تنظیم کند تا از طریق دادگاه کیفری دریافت و مورد بررسی قرار بگیرد. در دادگاه کیفری زوج ملزم به پرداخت نفقه زن خواهد شد و در صورت امتناع مجدد از پرداخت، دادگاه حکمی مبنی بر مجازات و حبس زوج صادر میکند. مطابق قانون، در صورت عدم پرداخت نفقه توسط مرد، دادگاه وی را به 2 تا 6 ماه حبس محکوم خواهد کرد.
بدیهی است که مراجعه به وکیل و دریافت کمک و مشاوره از وی میتواند به پیشبرد پرونده کمک کند و روند دادرسی بهتر و سریعتر انجام شود. در چنین شرایطی، هزینه وکیل هم به مجموع هزینههای زوجه اضافه میشود. هزینه دادرسی هم جزو هزینههای پرداختی زوجه است که باید به دادگاه پرداخت شود. در صورتی که مرد محکوم به پرداخت نفقه شود، زوجه میتواند هزینه انجام شده را از همسر خود دریافت کند و در واقع از وی خسارت بگیرد.
نفقه فرزند
هزینههای زندگی فرزندان هم به عهده پدر خانواده است. حتی در صورتی که زوجین از یکدیگر جدا شوند، در صورتی که حضانت آنها با پدر باشد که مسلما هزینههای زندگی آنها هم با وی میباشد. اگر پس از طلاق، مادر مسئول نگهداری از فرزندان باشد نیز باز هم نفقه فرزندان به عهده مرد است. نفقه فرزند دختر و پسر با هم متفاوت است و با توجه به شرایط آنها تعیین میشود.
نفقه فرزند دختر تا زمان ازدواج او به عهده پدر است؛ حتی هزینه جهیزیه دختر هم بر عهده پدر است. در صورتی که پدر فوت کند، نفقه فرزندان به عهده جد پدری خواهد بود. در خصوص فرزند پسر، پدر تا سن 18 سالگی مسئولیت هزینههای وی را به عهده دارد و پس از آن فرزند خود باید هزینهها را به عهده بگیرد. در صورت ادامه تحصیل پسر و یا عدم توانایی مالی وی، پدر باید به پرداخت نفقه وی ادامه دهد. در صورت فوت پدر، در خصوص فرزند پسر هم اجداد پدری این وظیفه را به عهده میگیرند.
مراجعه به وکیل برای دریافت نفقه
پرونده نفقه در حیطه دعاوی خانواده قرار دارد و پیچیدگیهای خاص خود را دارد. پیگیری این پروندهها به تخصص و دانش حقوقی نیازمند است که ممکن است همه افراد از آن بهرهمند نباشند. به همین منظور، بهتر است که به یک وکیل متخصص در دعاوی خانواده و نفقه مراجعه شود تا بتوان از آنها کمک گرفت تا بتوان بهترین راهحل و استراتژی را برای پیگیری دعوا استفاده کند.
وکیل دعاوی مختلفی را در حوزه خانواده وکالت کرده است و تجربیات قابل قبولی هم در این دعاوی به دست آورده است. این تجربیات سبب میشود که امکان یافتن راهحل متناسب افزایش یافته و به دنبال آن شانس کسب پیروزی هم بالاتر برود. وکیل در قبال خدماتی که به مراجعه کنندگان خود ارائه میکند، هزینهای به عنوان حقالوکاله دریافت نموده که بستگی به خدمات ارائه شده، تخصص او و شرایط پرونده دارد.
پرداخت هزینه وکیل در قبال مزایایی که حضور وکیل به همراه دارد، مقرون به صرفه خواهد بود. وکیل میتواند سبب کاهش تنش و استرسهای ناشی از قرار گرفتن در جو پرونده شده و احساس آرامش و امنیت را برای موکل ایجاد کند. از طرف دیگر، جلب نظر مثبت دادگاه و افزایش شانس موفقیت هم از نتایج مثبت مراجعه به وکیل است.
کلام آخر
نفقه یکی از حقوق زن در زندگی مشترک است که با جاری شدن صیغه عقد به او تعلق میگیرد و مرد ملزم به پرداخت آن است. نفقه شامل هزینههای خوراک، پوشاک، مسکن، خدمات بهداشتی و درمانی است که متناسب با شرایط زندگی زوجه و سطح زندگی اجتماعی وی توسط کارشناسان دادگستری تعیین میشود.
اگر زن از همسر خود تمکین نکند، در خانه شوهر زندگی نکند و یا بدون اجازه وی محل زندگی با همسر را ترک کند، نفقه به وی تعلق نمیگیرد. زوجه میتواند با تنظیم یک دادخواست حقوقی از طریق دادگاه، مطالبه نفقه خود را پیگیری نماید. در صورتی که مرد از پرداخت نفقه خودداری کند، زن میتواند بر علیه همسر خود شکایت کیفری تنظیم کند. حضور وکیل در چنین پروندههایی سبب افزایش شانس موفقیت و کاهش تنش و استرس خواهد شد.
امیدواریم از مطالعه این مقاله لذت برده باشید. از همراهی شما باسایت همراه وکلا صمیمانه سپاسگزاریم و منتظر کامنتهای ارزشمند شما مخاطبان گرامی هستیم.
صرف شاغل بودن باعث قطع نفقه نمیشود، مگر اینکه شغل زن با رضایت شوهر نباشد یا مانع تمکین او شود.
فقط در طلاق رجعی (در دوران عده)، نفقه زن واجب است. در طلاق بائن یا فسخ نکاح، نفقه تعلق نمیگیرد مگر زن باردار باشد.
بله، اگر زن تمکین کرده باشد و مرد نفقه ندهد، میتواند با ارائه دادخواست مطالبه نفقه یا حتی شکایت کیفری اقدام کند.
دیدگاهتان را بنویسید